Ch? Bạn Đến Với Trang Web Của Tuấn


NGHỈ LŨ THAY CHO NGHỈ HÈ?

MỘT ĐỀ XUẤT CHO NGÀY KHAI GIẢNG Ở CÁC VÙNG LŨ ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

 

Lê Anh Tuấn

(Đại học Cần Thơ)

15/5/2007


1. DẪN NHẬP

Lũ lụt là một hiện tượng tự nhiên xảy ra hằng năm ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), nhờ lũ lụt vùng Đồng bằng trở nên trù phú về mặt nông nghiệp, thủy sản cũng như sinh thái - môi trường. Mặt khác, lũ lụt cũng trở nên một đe dọa đối với sinh mạng và tài sản của người dân, đặc biệt là lớp dân nghèo nông thôn vùng sâu vùng xa.

 

Thống kê qua nhiều thiệt hại về nhân mạng trong các trận lũ hằng năm ở ĐBSCL cho thấy trẻ em chiếm đa số trong nhiều cái chết thương tâm do về mùa lũ. Việc đi lại cho học sinh mùa lũ rất nguy hiểm trên những chiếc ghe đò nhỏ và thiếu an toàn. Khu lũ lớn, đa số các trường học hoặc đường đến trường bị ngập nặng và nhiều lúc phải đóng cửa. Khi lũ rút, phải mất thêm một vài tuần lễ để khô nền đất và dọn dẹp bùn lầy mới trở lại học tập được.

Cõng con đi học mùa mưa lũ

 

Mùa khai giảng ở nước ta thường vào khoảng đầu tháng 9, xưa nay gần như đồng loạt. Trong khi đó, cao điểm lũ lụt ở ĐBSCL thường vào tháng 9. Như vậy, chỉ vài tuần sau khi khai giảng, ngành giáo dục ở các vùng lũ ĐBSCL bắt đầu đối phó với lũ lụt, nhiều lúc phải gián đoạn và phải tái giảng. Gần đây đã có đề xuất các trường học giảm nghỉ hè, tăng nghỉ Tết cho phù hợp, đồng thời cũng có đề xuất chủ trương cho các địa phương tự quyết về thời biểu. Bài viết này gợi ý một thời biểu học tập cho các trường học vùng lũ ĐBSCL cho phù hợp với thực tiễn và tăng hiệu quả sử dụng thời gian hợp lý trong giáo dục.

 

2. CƠ SỞ CỦA VẤN ĐỀ

 

 3Lũ về ĐBSCL

 

ĐBSCL là vùng đất thấp, chỉ chiếm khoảng 5% lưu vực sông Mekong nhưng là vùng hạ lưu cuối cùng hệ thống Mekong khi chảy ra biển. Hằng năm đồng bằng nhận gần 500 tỷ mét khối nước từ thượng nguồn đổ về với một lưu lượng lớn gấp 25 - 30 lần so với mùa khô. Do ảnh hưởng của lưu vực lớn, các cơn mưa bão từ biển Đông và sự điều tiết của Biển Hồ ở Cambodia, mùa lũ hằng năm ở ĐBSCL kéo dài, bắt đầu từ tháng 7, gia tăng tập trung từ tháng 8 đến tháng 9 và rút dần từ tháng 10. Lũ lụt làm ngập 1,2 - 1,9 triệu ha đất (khoảng 40% tổng diện tích đồng bằng), lớn nhất là các vùng Tứ giác Long Xuyên, vùng Đồng Tháp Mười và vùng phía Bắc giữa sông Tiền và sông Hậu. Thống kê thủy văn cho thấy, cứ khoảng trung bình 2 hoặc 3 năm, vùng đồng bằng phải đối mặt với mực nước lũ cao hơn mức báo động cấp III (trên 4,2 m ở Tân Châu hoặc 3,5 m ở Châu Đốc).

 

Hiện nay, ngành giáo dục trong cả nước thường “đồng loạt” khai giảng vào đầu tháng 9, rồi kết thúc học kỳ 1 khoảng hai tuần trước Tết Nguyên Đán, rồi bắt đầu học kỳ 2 cho đến khoảng tháng 7 là kỳ nghỉ hè. Ngoài ra, còn dễ thấy thời gian bắt đầu học kỳ 2 là thời điểm nóng hạn nhất ở ĐBSCL. Nếu đem lịch học tập này áp vào diễn biến lũ tự nhiên ở ĐBSCL, ta dễ thấy những bất hợp lý giữa sự sắp xếp chủ quan của ngành giáo dục và hiện trạng khách quan của thiên nhiên.

 

Do phải khai giảng và đi học trong mùa mưa lũ như vậy nên học sinh và giáo viên ở vùng ĐBSCL gặp rất nhiều khó khăn. Những năm gần đây, mặc dầu chính quyền và người dân địa phương đã có những phương cách giảm thiểu thiệt hại do lũ như tổ chức thuyền đưa trẻ đến trường, cung cấp áo phao, nhà giữ trẻ mùa lũ, … nhưng các con số thống kê cho thấy trẻ em vẫn chịu thiệt hại nhiều nhất về nhân mạng, mặt dầu không phải tất cả trẻ em bị chết đuối trong mùa lũ do trong lúc đi học (xem bảng). Ngoài thiệt hại nhân mạng, thiệt hại cơ sở vật chất ở trường học (trường lớp, bàn ghế, giáo cụ, sách vở, …)  và và chi phí người dân phải bỏ ra để tổ chức đưa thuyền ghe đưa đón trẻ đi học, trang bị áo phao, áo mưa,…  do các hoạt động giáo dục trong thời kỳ lũ cao điểm cũng rất đáng kể.

 

Bảng thống kê một số tổn thất nhân mạng một số năm mùa lũ ở ĐBSCL

Năm

1994

1995

1996

1997

2000

2002

2004

2005

Tổng số người chết

407

199

250

607

280

132

35

77

Số trẻ em bị chết

265

180

160

524

211

114

30

65

Tỉ lệ trẻ em bị chết (%) 65.11 90.45 64.00 86.32 75.35

86.36

85.71 84.41

(Nguồn: Tổng hợp từ các báo cáo của Chính phủ Việt Nam và các cơ quan quốc tế như MRC, ADRC, UNICEF, AFP, …)

 

Khái niệm 3 tháng nghỉ hè từ đầu 7 đến đầu tháng 9 tháng đã có từ lâu nhưng thật ra đây không phải là thời kỳ mùa hè nóng hạn mà lại là mùa mưa lũ ở ĐBSCL. Trong khi đó cao điểm mùa hè thật sự ở ĐBSCL là vào tháng 3, tháng 4. Ở các nước phương Tây, tháng 7 cũng là tháng nghỉ hè, đúng là thời gian nóng nhất trong năm của vùng ôn đới. Khi thực dân phương Tây sang chiếm lĩnh quyền thống trị các nước Châu Á (như người Pháp đô hộ Việt Nam từ thế kỷ 19), họ cũng mang khái niệm này đến các xứ thuộc địa và trở thành một thói quen. Bên Âu Mỹ, học sinh có kỳ nghỉ đông, trùng với kỳ Lễ Giáng sinh và Năm mới, ở Việt Nam thì không có mùa đông giá tuyết nhưng thỉnh thoảng cũng có những đợt đóng cửa trường do bão lụt ở miền Bắc và miền Trung.

 

3. ĐỀ XUẤT

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang có chủ trương giảm kỳ nghỉ hè và tăng kỳ nghỉ Tết, đồng thời cũng có đề xuất giao cho các địa phương tự quyết vấn đề này, nếu được có thể áp dụng ngay từ niên khóa 2007 - 2008 sắp đến. Do điều kiện thiên nhiên đặc thù của vùng ĐBSCL, người dân địa phương đã chọn lựa phương thức “sống chung với lũ” từ bao đời nay. Họ tìm cách khai thác lợi thế và giảm thiểu các thiệt hại của lũ gây ra. Do vậy, thiết nghĩ cũng cần có sự thay đổi quan niệm “cả nước đồng loạt khai giảng”, “ngày toàn dân đưa trẻ đến trường” mà phải mềm dẻo thay đổi theo diễn biến của thiên nhiên, phù hợp tâm lý giáo dục trẻ em và điều kiện kinh tế - xã hội. Hình đính kèm là một đề xuất thay đổi tên gọi và lịch học cho các trường vùng lũ ĐBSCL.  Thời gian học và nghỉ cần cân đối lại theo mục tiêu chương trình đào tạo theo hướng sử dụng phù hợp nguồn nhân lực và kinh phí. Diễn biến lũ lụt không giống nhau giữa các vùng, có thể xê dịch theo không gian và thời gian. Đề xuất này chỉ mang tính tham khảo để các nhà giáo, người dân, chính quyền địa phương và lãnh đạo chính phủ có thẩm quyền xem xét và thảo luận.

 

 

Một số trở ngại có thể gặp cần giải quyết khi triển khai phương án này:

  • Sở Giáo dục và Đào tạo hoặc cấp thẩm quyền cao hơn có thể có khó khăn hơn khi theo dõi tiến trình dạy và học chung cho nhiều cấp trường khi có sự thay đổi, đắc biệt là các huyện xã vùng sâu, vùng xa. Giải pháp khắc phục: mềm dẻo giao tính tự chủ cho các Phòng Giáo dục cấp huyện trong việc chỉ đạo điều hành, kể cả các hoạt động liên quan như kinh phí, thiết bị. Việc trở ngại này chỉ có trong một vài năm đầu thực hiện, các năm sau sẽ quen và dễ dàng điều hành hơn.

 

  • Nếu đồng loạt thực hiện ở 3 cấp học, học sinh lớp 12 có thể gặp trở ngại khi thời điểm thi Đại học rơi vào tháng 7 hàng năm.  Giải pháp khắc phục: Trước mắt có thể áp dụng cho các trường Tiểu học và Trung học cơ sở (cấp 2) vì các trường này gồm các học sinh nhỏ tuổi, hiếu động. Còn đối với trường Trung học phổ thông (cấp 3), có thể bắt đầu học kỳ 2 ngay sát ngày sau Tết hoặc vẫn giữ nguyên như kế hoạch này vì ở cấp học này, học sinh cũng đã lớn hơn nên có thể biết cách đối phó với lũ. Các trường học học vùng lũ nên đưa vào môn thể dục một số tuần dạy bơi lội và cách cấp cứu ngạt nước cho học sinh. Hầu như các trường tiên tiến trên thế giới đều có huấn luyện bơi lội cho học sinh.

 

Trên triết lý coi trong sinh mạng của con người, đặc biệt là trẻ em, đây là một đề xuất cần xem xét nghiêm túc dù có những khó khăn nảy sinh.

 

                                                                                                        Lê Anh Tuấn

 

Báo Tuổi trẻ Online ngày 06/6/2007: Nghỉ lũ thay cho nghỉ hè?

 

Báo Tuổi trẻ Online ngày 24/6/2007: Học sinh sẽ được nghỉ đông, nghỉ lũ

 

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Chúc một ngày tốt lành.

 

Curriculum Vitae của Tuấn
C? Xương Rồng & c? C? Mọng Nước
Kỹ Thuật Thủy Lợi & M? Trường
Ph? Triển Cộng Đồng N?g Th?
Diễn Đ? Văn H? & X?Hội
Giải Tr? name=
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Cập nhật ngày 24 tháng 6 năm 2007

Các góp ý, xin gởi e-mail về latuan@ctu.edu.vn

 
Trường Đại Học Cần Thơ L?Anh Tuấn's Home Page