Chào Bạn Đến Với Trang Web Của Tuấn

 

  BẢN ĐỒ DI THỰC XƯƠNG RỒNG VÀ CÂY MỌNG NƯỚC

Lê Anh Tuấn

Trưởng Bộ môn Xương rồng - Hội Hoa Lan Cây Cảnh Tp. Cần Thơ

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Terry Hweitt (1993), một nhà nghiên cứu về cây xương rồng nổi tiếng người Mỹ, cho rằng nguồn gốc cây xương rồng họ Cactaceae có ở lục địa Châu Mỹ, còn các loại cây mọng nước hiện diện ở nhiều vùng của Châu Âu và Viễn Đông, mật độ cây mọng nước tập trung cao ở các vùng phía Nam và phía đông của Châu Phi. Một số cây xương rồng mọc ở vùng Tây và Nam Ấn Độ, một số ở các vùng đảo thuộc Indonesia, New Guinea, Bắc Úc Châu.

Cây xương rồng đã được biết ở nền văn minh Inca ở Peru, người Aztec ở Mễ Tây Cơ và người da đỏ Bắc Mỹ rất lâu trước khi các nhà thám hiểm và sưu tập thực vật Châu Âu khám phá ra chúng. Cây xương rồng là một trong các thành phần quen thuộc cho cuộc sống của họ hằng ngày và thường xuyên kết hợp với các hoạt động văn hóa, tôn giáo trong thực tế. Người dân da đỏ đã quen dùng chất gây ảo giác từ nhựa một số cây xương rồng như một số giống Lophophora và vẫn còn dùng chúng trong một buổi tế lễ mang tính tôn giáo đến ngày nay. Ở Phi Châu, người Bantu, người Bush và người Kaffir đã biết được nhiều giống cây mọng nước bản địa và khai thác chúng làm thức ăn hoặc dệt sợi.

Các nhà thực vật tin rằng cây xương rồng đã hiện diện chủ yếu ở vùng đất Châu Mỹ cỡ khoảng 30 - 40 triệu năm nay, thậm chí có giả thuyết cho rằng xương rồng đã có thể có mặt lâu hơn đến 50 triệu năm. Cây xương rồng khó có thể tự phát tán giống của chúng đi xa như hiếm có loại chim mang hạt giống đến các vùng đất xa xôi khác. Vùng Châu Mỹ tương đối tách biệt các Châu khác như Châu Âu, Châu Á và Châu Phi. Chỉ khi các nhà thám hiểm khám phá ra Châu Mỹ, họ mới di thực loại cây này sang Châu Âu và sau đó sang Châu Á, sau nữa đến Châu Úc. Điều này cũng cắt nghĩa tại sao ở Châu Phi, hiếm có sự hiện diện của cây xương rồng.

Khoảng 4 thế kỷ nay, sự khám phá ra vẻ đẹp của loài cây xương rồng này đã nảy sinh ra nhu cầu mua bán loại cây gai góc này phát triển mạnh và cây xương rồng được phân phối trên hầu hết các nơi trên thế giới. Nhiều tài liệu cổ thuật rằng, vào cuối thế kỷ thứ 15, chính nhà thám hiểm Christopher Columbus đã mang 2 giống xương rồng MelocactusOpuntia từ vùng West Indies sang tặng cho Nữ hoàng Isabella của Tây Ban Nha. Khi ấy, người Bồ Đào Nha đã khám phá sự phong phú của nhóm cây mọng nước ở Phi Châu và Ấn Độ. Các nhà thám hiểm Bồ Đào Nha như Bartolemeu Dias, người đã khám phá ra Mũi Hảo Vọng (Cape of Good Hope) trong năm 1487 - 1488 đã đáp tàu đến các vùng vịnh phía tây nam Phi Châu và khám phá ra loài AloeGasteria.

Vasco da Gama vào năm 1497 - 1498, đã khám phá nhiều loài xương rồng mới và mang xương rồng Haworthia, Stapelia ở vịnh Mossel và xương rồng Euphorbia ở Calcutta, Ấn Độ về nước. Qua thế kỷ thứ 16 và thế kỷ thứ 17, các nhà truyền giáo Tây Ban Nha đã đem nhiều giống xương rồng Trung Mỹ và Bắc Nam Mỹ trên những chuyến tàu buôn. Vào thế kỷ 17, Công ty Đông Ấn của người Hà Lan trong các chuyến hải hành qua mũi Phi Châu đã mang nhiều giống cây mọng nước về nước và sau đó, đem trồng ở Vườn Thực vật Hoàng gia ở Kew, Liên hiệp Anh.

Song song với sự tăng trưởng số lượng xương rồng và cây mọng nước là sự gia tăng nhiều đoàn khảo cứu thực vật. Giữa năm 1777 và 1787, vua Charles III của Tây Ban Nha đã tài trợ nhiều đoàn khảo cứu lớn đến Châu Mỹ. Thuyền trưởng Hải quân Arthur Phillip, người đã lập ra thành phố Sydney, đã mang giống xương rồng Opuntia vào Úc Châu năm 1788 để hình thành công nghiệp nhuộm từ loài rệp son. Cao điểm hơn hết trong các người thám hiểm trong thế kỷ 19 là ngài Thomas Bridges, khi ông sưu tập được trên 300 loài xương rồng ở trang trại của ông ở Valparaiso, Chile, bao gồm nhiều giống Copiapoa và sau đó ông chuyển các giống xương rồng này về Vườn thực vật Hoàng gia ở Kew. Tên ông được đặt cho giống xương rồng Bridgesii. Nhà thực vật học Thomas Nuttall đã có nhiều chuyến khảo cứu rộng từ Bắc Dakota đến New Orleans, San Diego và các vùng phía Nam nước Mỹ, trong khi cơ sở của ông đặt tại Philadelphia. Ông khám phá nhiều loài xương rồng mới, bao gồm nhiều giống Coryphantha.

  

Hiện nay, tại nước Mỹ, Tiến sĩ Joseph Nelson Rose đã sưu tập được các giống xương rồng ở hầu hết mỗi quốc gia Nam Mỹ, cũng như West Indies, Baja California và miền Nam nước Mỹ. Tiến sĩ Joseph đã tặng nhiều giống xương rồng mới cho Bộ Nông nghiệp và Viện Carnegie ở Washington.

Sang thế kỷ 20, đặc biệt sau Thế chiến thứ II, thú chơi và sưu tập xương rồng trở nên phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt ở Châu Âu và Châu Mỹ, nhiều câu lạc bộ xương rồng ra đời để tập hợp các nhà sưu tập và người yêu xương rồng. Nhiều loài xương rống đã được trao đổi và nuôi trồng thích nghi. Có thể nói, hiện nay cây xương rồng hầu khắp các quốc gia trên thế giới.

Lê Anh Tuấn

CLB Xương rồng Cần Thơ - Tháng 9/2005

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Gia Ðình c?a Tu?n
Cây Xương Rồng & các Cây Mọng Nước
Kỹ Thuật Thủy Lợi & Môi Trường
Phát Triển Cộng Đồng Nông Thôn
Diễn Đàn Văn Hóa & Xã Hội
Giải Trí
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Cập nhật ngày 23 tháng 9, 2005

Các góp ý xin gởi e-mail về latuan@ctu.edu.vn

 
Trường Đại Học Cần Thơ Lê Anh Tuấn's Home Page